Macht is machtig mooi

Herken je dat?

Dat je werkt aan een complexe maatschappelijke opgave met veel betrokken partijen, en dat je merkt dat het niet vastloopt op de inhoud, maar op het systeem. Op structuren, rollen, verhoudingen en ongeschreven regels. Terwijl jij denkt: dit kan echt slimmer en effectiever.

Welkom in de wereld van Ritselmanagement!

Ritselmanagement: slim bewegen in complexe systemen

Ritselmanagement is een manier van denken én doen. Het gaat over strategisch bewegen binnen het systeem zoals het is, terwijl je werkt aan wat nodig is. Over bewust eigenaarschap organiseren, ruimte creëren waar die ontbreekt en tegelijkertijd verantwoording afleggen over wat je doet en bereikt.

Of je nu werkt aan een herstructureringswijk, de energietransitie, een complexe opgave in het sociaal domein of een complexe gebiedsontwikkeling: ritselmanagement helpt je schakelen tussen beleid en praktijk, tussen formele besluitvorming en informele samenwerking, tussen belangen, mensen en timing.

Een belangrijk thema dat hierbij steeds terugkomt, is macht. En juist dat woord roept regelmatig ongemak op.

Macht: spannend woord, onmisbaar instrument

Macht wordt al snel gezien als iets negatiefs. Als iets wat je liever niet benoemt of inzet. Maar vanuit een bestuurskundige bril is macht niets anders dan het vermogen om invloed uit te oefenen. En die invloed is noodzakelijk om beweging te creëren in complexe opgaven.

Sterker nog: wie macht niet bewust inzet, laat ruimte ontstaan. En die ruimte wordt altijd gevuld.

Binnen ritselmanagement kijken we daarom niet weg van macht, maar onderzoeken we hoe je verschillende vormen van macht functioneel en zorgvuldig kunt inzetten. Bestuurskundig onderscheiden we 7 vormen van macht, maar om hierna zullen we er drie belangrijke vormen uitlichten om een 1e gevoel te geven bij het onderscheid en ook hoe je kunt schakelen op macht en invloed binnen je eigen opgaven.

Drie vormen van functionele macht

1. Positionele macht

Positionele macht komt voort uit iemands formele rol of positie in de organisatie of het bestuurlijke systeem. Denk aan de gemeentesecretaris, afdelingshoofden of bestuurders.

Wat hierbij vaak wordt onderschat, is dat deze mensen niet alleen beslissingsbevoegdheid hebben, maar ook beschikken over mensen en middelen: budgetten, capaciteit, mandaten en toegang tot besluitvormingsprocessen. Als je daadwerkelijk resultaten wilt behalen binnen jouw opgave, kun je niet om deze posities heen. Je hebt ze nodig om plannen te kunnen uitvoeren en structurele veranderingen te realiseren.

Ritselmanagement betekent dus ook: weten wie deze positie inneemt, begrijpen wat hun belangen en speelruimte zijn en hen op het juiste moment betrekken (of wellicht soms weten wanneer je waar even niet moet duwen...).

2. Professionele macht

Professionele macht is gebaseerd op kennis, expertise en ervaring. Binnen gemeentelijke organisaties zien we deze macht terug bij bijvoorbeeld beleidsadviseurs, juristen, planeconomen of inhoudelijke specialisten.

Zij kennen de regels, weten wat wel en niet kan en zien vaak mogelijkheden die voor anderen onzichtbaar blijven. Professionele macht helpt om oplossingen te ontwerpen die zowel inhoudelijk sterk als bestuurlijk haalbaar zijn. In ritselmanagement is deze vorm van macht cruciaal om realisme te verbinden aan ambitie. Het is ook een hele belangrijke factor in het creëren van ruimte, maar tegelijkertijd met behulp van hun expertise wel verantwoordelijkheid af kunnen leggen over waarom je iets hebt gedaan of een risico hebt genomen. 

3. Charismatische macht

Charismatische macht heeft niets te maken met een formele positie, maar alles met uitstraling en natuurlijk leiderschap. Het gaat over wie jij bent, hoe je communiceert, waar je voor staat en hoe je mensen weet te verbinden aan een gezamenlijke ambitie.

Mensen sluiten zich graag bij jou aan omdat ze vertrouwen voelen, geïnspireerd raken of zich gezien en gehoord weten. Charismatische macht zorgt ervoor dat anderen vrijwillig meebewegen, ook als ze formeel niet hoeven. Juist in netwerksamenwerkingen en complexe opgaven, waar hiërarchie beperkt werkt, is deze vorm van macht van grote waarde. En deze invloed daarmee kun je, als je je ervan bewust bent, echt het verschil maken. 

Macht bewust inzetten: leiden voorkomt lijden

Het is belangrijk om macht niet direct te voorzien van een negatief label of een vervelend onderbuikgevoel, maar er met een bestuurskundige bril naar te blijven kijken. Dan wordt macht iets waar je op kunt sturen of bewust op kunt mengen.

Macht is namelijk niet hetzelfde als machtsmisbruik. Machtsmisbruik is verkeerd gebruikte macht! 

Het niet bewust en goed inzetten van macht is echter minstens zo problematisch. Dat leidt tot een machtsvacuüm en dat zien we op veel plekken in organisaties en opgaven helaas ook terug.

Die leegte wordt systemisch altijd door mensen ingevuld, meestal met de beste bedoelingen. Maar lang niet altijd door mensen met de juiste competenties, in de juiste positie of met het juiste mandaat. Het gevolg? Onduidelijkheid, inefficiëntie en soms zelfs frustratie en uitputting. Ontbrekend leiden wordt dan daadwerkelijk lijden.

Macht als onderdeel van je mengpaneel van Ritselmanagement

Goed gebruikte macht is dus een machtig mooi instrument op het mengpaneel van ritselmanagement. Het helpt je richting geven, ruimte creëren en beweging organiseren in complexe vraagstukken.

Gebruik die macht altijd met zorgvuldigheid, zachtheid en wijsheid. Niet om te controleren, maar om ruimte en energie te creëren en waar nodig verantwoordelijkheid te nemen (of te geven).

Wie ritselt, durft te kijken naar macht. En wie dat goed doet, vaak samen met de ander, maakt het verschil!